AB alıcısı ferroalaşım teklifinde hangi belgeyi ister, hangisi gerçekten gerekir?

Geçen ay masamıza AB'den bir silisyum karbür talebi düştü. Belge listesi uzundu: COA, CBAM gömülü emisyon verisi, EUR.1 ve A.TR. Dört kalemin ikisi bu ürün için karşılıksızdı, biri de diğerinin yerini tutuyordu. Aynı hafta Ukrayna'dan bir alıcı HC FeCr için MTC EN 10204 3.1 istedi. O talep kısaydı ve doğruydu. İki talep arasındaki fark, teklifin ilk turda mı yoksa üçüncü yazışmada mı netleşeceğini belirledi.

Satın alma birimleri belge listesini genelde bir önceki tedarikçinin dosyasından kopyalıyor. Anlıyorum, eksik belge yüzünden gümrükte bekleyen bir parti kimsenin işine gelmez. Ama listedeki her belge teklifte ya bir maliyet satırı, ya bir hazırlık süresi, ya da "bu belge bu ürün için düzenlenmez" cevabı demek. Hangisinin sizin ürününüze gerçekten uygulandığını bilmek fiyatı da süreyi de kısaltıyor.

Kısa cevap: COA her partide standart. MTC EN 10204 3.1 üreticinin belgesidir ve laboratuvar sonucunu teslim edilen partiye bağlar. CBAM verisi ferroalaşımda yalnız FeMn, FeCr ve FeNi için anlamlı; FeSi, SiMn, FeMo ve SiC kapsam dışı. A.TR serbest dolaşım belgesidir, menşe kanıtlamaz. EUR.1 menşe belgesidir ve Türkiye ile AB arasında AKÇT ürünlerinde kullanılır. Aynı sevkiyatta ikisini birden istemek çoğu zaman liste kopyalamanın izidir.

COA ve MTC 3.1 aynı belge değil

COA (analiz sertifikası) partiden alınan numunenin kimyasal analizini ve tane boyunu verir. HC FeCr'de Cr, C, Si, P ve S; SiC'de SiC, serbest C ve Fe₂O₃. Alıcının giriş kontrolünde kendi analiziyle karşılaştıracağı ilk kağıt budur ve her partiyle gelir.

MTC 3.1 başka bir şey söyler. EN 10204'e göre tip 3.1 muayene belgesini üretici düzenler, imalat bölümünden bağımsız yetkili muayene temsilcisi onaylar ve içindeki sonuçlar teslim edilen partiye ait spesifik muayenelerdir. Yani 3.1, bir trader'ın kendi antetli kağıdına yazabileceği bir belge değil. Bir aracı size kendi imzasıyla "3.1" gönderiyorsa o kağıt en iyi ihtimalle 2.2'dir. Masada en sık düzelttiğimiz yanlış anlama bu. Bağımsız üçüncü taraf onayı arıyorsanız istediğiniz belge 3.2'dir: imzacı ikiye çıkar, gözetim şirketinin ücreti de teklife eklenir.

Ukraynalı alıcının talebi bu yüzden temizdi. Ürün, grade, parti başına 3.1. Ek soruya gerek kalmadı.

CBAM verisi hangi üründe anlam taşıyor

Tüzük (AB) 2023/956 Ek I, 72. faslı kapsama alıyor ama ferroalaşımlarda uzun bir istisna listesiyle: FeSi (7202 2x), SiMn (7202 30 00), FeSiCr, FeMo, FeW, FeTi, FeV, FeNb, FeP ve FeSiMg dışarıda. İçeride kalanlar ferro mangan, ferro krom ve ferro nikel. Silisyum karbür 2849 pozisyonunda ve Ek I'de hiç geçmiyor. SiC için istenen gömülü emisyon verisi, ithalatçının CBAM beyanında karşılığı olan bir satır üretmiyor. Bunu alıcıya Ek I'in kendisiyle göstermek belge listesini kısaltır, teklif de gereksiz bir veri talebini beklemeden çıkar.

FeCr ve FeMn'de tablo farklı. 1 Ocak 2026'dan beri kesin dönemdeyiz ve yükümlülük AB'deki ithalatçının. Bir takvim yılında CBAM mallarından toplam 50 ton net kütleyi aşmayan ithalatçı muaf; eşik tüm CBAM malları toplanarak hesaplanıyor. Eşiği aşacak ithalatçı yetkili CBAM beyancısı olmak zorunda, 31 Mart 2026'ya kadar başvuranlar karar çıkana kadar ithalata devam edebiliyor. Sertifika satışı 1 Şubat 2027'de başlıyor, 2026 ithalatının beyanı ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'de kapanıyor. Serbest tahsis ayarı 2026'da %97,5, 2027'de %95; yani ilk yılın parasal yükü küçük, idari yükü büyük.

Gömülü emisyon iki yoldan belirleniyor: gerçek veri ya da varsayılan değer. Gerçek veri üretim tesisinin izleme kayıtlarından gelir ve akredite bir doğrulayıcı tarafından onaylanır. Varsayılan değerler Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621'de ve demir-çelik grubunda 2026 için %10, 2027 için %20, 2028'den sonra %30 artırımla (mark-up) uygulanıyor. Doğrulanmış veri gelmezse alıcı her yıl biraz daha pahalı bir varsayılanla beyan veriyor. Bu veriyi trader üretmez, üreticinin tesisi üretir. Bizim işimiz onu doğru partiyle eşleştirmek ve alıcının beyan takvimine yetiştirmek. Maliyetin ton başına nasıl hesaplandığını CBAM yazımızda anlattık.

A.TR ve EUR.1: biri dolaşım, biri menşe

Ticaret Bakanlığı'nın tanımı açık: A.TR dolaşım belgesi eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir, menşeini göstermez. EUR.1 ise eşyanın menşeini kanıtlar. AKÇT (kömür ve çelik) ürünleri Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamı dışında kalır; onlarda A.TR yerine EUR.1 ya da fatura beyanı kullanılır.

Masadaki pratik karşılığı şu. Türkiye'de serbest dolaşıma girmiş bir sanayi ürünü A.TR ile AB'ye gider. Üçüncü ülke menşeli bir mal Türkiye'de ithal edildi diye Türk menşeli olmaz; A.TR onu Türk yapmaz, yalnız serbest dolaşımda olduğunu belgeler. Bu ayrım safeguard'da can yakar. Ferroalaşım safeguard'ı (Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2351) silisyum, FeMn, FeSi, SiMn, FeSiMg ve CaSi'yi kapsıyor ve kotaları menşe ülkeye göre dağıtıyor. FeCr ve SiC bu önlemin dışında.

EUR.1 tercihli menşe ister. Malın tercihli menşesi yoksa EUR.1 düzenlenmez ve kimse düzenlemeye kalkmamalı. İkisinin de uygulanmadığı durum da var: mal Türkiye'de serbest dolaşıma girmemişse A.TR yok, tercihli menşesi de yoksa EUR.1 yok. O zaman alıcı malı AB'nin genel rejimiyle, gerçek menşesine göre gümrükler. Bu bir felaket değil, ama fiyatlamada baştan bilinmesi gereken bir kalem. Sizin GTİP'inizin AKÇT listesinde olup olmadığını teklif öncesi müşavirinize sordurun; cevap alt pozisyona göre değişiyor ve tahminle teklif verilmez.

SiC talebine dönersek: silisyum karbür kimyasal bir ürün, kömür-çelik listesinin konusu değil. Aynı sevkiyat için EUR.1 ile A.TR'yi birlikte istemek bu üründe anlamsız. Menşe ve dolaşım durumunu teklifte açıkça yazıyoruz; alıcının müşaviri neye göre işlem yapacağını ilk günden biliyor.

Radyasyon belgesi ve yükleme öncesi gözetim

AB'den gelen ferroalaşım taleplerinde radyasyon ölçüm belgesi artık neredeyse sabit satır. Belge partinin ölçüm sonucunu, ölçüm tarihini ve ölçümü yapan kuruluşu göstermeli. Genel bir "radyasyonsuzdur" beyanı alıcının kalite birimini ikna etmiyor.

Yükleme öncesi gözetim (SGS, Bureau Veritas gibi bağımsız kuruluşlar) numune alma, tartım, analiz ve yükleme kontrolünü kapsıyor. Bunun bir ücreti var ve kimin ödeyeceği teklifte yazmalı. Yazılmazsa tartışma yükleme günü çıkıyor, en pahalı gün de o.

RFQ ile birlikte ne gönderin

Teklifin ilk seferde doğru dönmesi için istediğimiz bilgi kısa:

• Ürün, grade ve biliyorsanız 8 haneli GTİP
• Analiz sınırları ve tane boyu (ör. HC FeCr: Cr ≥%60, C ≤%8,0, 10-100 mm)
• Miktar, parti büyüklüğü, Incoterms ve teslim yeri
• Parti başına istenen belgeler: COA, MTC tipi (2.2, 3.1 ya da 3.2), radyasyon
• CBAM malıysa: yıllık CBAM ithalatınız 50 tonu aşıyor mu, gerçek veri mi bekliyorsunuz
• Gümrük: A.TR mi, EUR.1 mi, yoksa ikisi de değil mi (müşavirinizin cevabıyla)
• Gözetim şirketi ve ücretin hangi tarafta olduğu

Masada sık gördüğümüz hatalar

İlki liste kopyalamak. FeSi ya da SiC için CBAM verisi istemek, FeCr için istememek; geçen yılın dosyası bu yılın ürününe uymuyor. İkincisi trader imzalı 3.1 beklemek. Üçüncüsü A.TR'yi menşe belgesi sanmak ve safeguard kotası hesabını ona göre yapmak. Dördüncüsü "Türk menşe" yazılı belge şartı koymak; menşe malın gerçek durumudur, istekle değişmez. Biz desteklenemeyen menşe beyanı yazmıyoruz ve bunu teklifte açık söylüyoruz. Beşincisi gözetim maliyetini konuşmadan sipariş vermek.

Uzman görüşü, tarih kilidiyle: 2026 ithalatının CBAM beyanı 30 Eylül 2027'de kapanıyor ve beyan doğrulanmış veriyle verilecekse doğrulama süreci beyandan aylar önce başlamalı. FeCr ya da FeMn alan AB'li bir alıcı, 2026'nın son çeyreğinde verdiği her siparişte gerçek emisyon verisini sözleşme maddesi yapmalı. Ocak 2027'de geriye dönük veri toplamaya çalışan alıcı, büyük ihtimalle 2026 beyanını %10 artırımlı varsayılanla verecek ve aynı alışkanlık 2027 ithalatında %20'ye taşınacak.

Sıkça Sorulan Sorular

FeSi veya SiC için CBAM verisi vermek gerekir mi? Hayır. Tüzük (AB) 2023/956 Ek I, FeSi'yi (7202 2x) ve SiMn'yi istisna listesinde tutuyor; SiC'nin pozisyonu olan 2849 ise Ek I'de yer almıyor. Bu ürünlerde ithalatçının CBAM beyanı doğmuyor. FeMn, FeCr ve FeNi ise kapsamda.

Trader MTC 3.1 düzenleyebilir mi? Hayır. EN 10204'e göre 3.1'i üretici düzenler ve imalattan bağımsız yetkili muayene temsilcisi onaylar. Trader üreticinin 3.1'ini partiyle birlikte iletir. Bağımsız üçüncü taraf onayı istiyorsanız 3.2 talep edin.

A.TR malın Türk menşeli olduğunu gösterir mi? Hayır. Ticaret Bakanlığı'na göre A.TR eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir, menşeini göstermez. Menşeyi kanıtlayan belge EUR.1'dir ve tercihli menşe şartı arar. Safeguard kotaları menşe ülkeye göre işler.

HC FeCr ve SiC tekliflerimizde COA ve üretici MTC'si her partide standart. Spesifikasyon için HC FeCr ve SiC sayfalarına, belge listemiz için sertifikalar sayfasına bakın. Yukarıdaki listeyi doldurup teklif formundan gönderin, teklif belgeleriyle birlikte tek seferde dönsün.

Kaynaklar: Tüzük (AB) 2023/956, konsolide metin 20.10.2025, Madde 2a, 4, 5, 6, 7, 20, 22 ve Ek I, VII (EUR-Lex) · Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621, varsayılan değerler (EUR-Lex) · Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2351, ferroalaşım safeguard (EUR-Lex) · DEHSt, CBAM kesin dönem (dehst.de) · AB Komisyonu CBAM sayfası (taxation-customs.ec.europa.eu) · T.C. Ticaret Bakanlığı, menşe SSS (ticaret.gov.tr) · EN 10204 muayene belgesi tipleri (Giesserei-Lexikon).